هو الشافی

مقدمه

تا چندی پیش، دیدگاه شایع و مرسوم علمی این بود كه روشهای بهداشتی و درمانی كه به نحو مطلوب مورد بررسی و كارآزمایی‌های بالینی قرار می‌گیرند، پذیرفتنی و باوركردنی هستند و سایر متدها بدون اثبات ایمنی و اثر بخشی مربوطه، نباید ترویج یابد و بهتر است مورد قبول واقع نگردد.

پیدایش دو رویداد در طول دهه 1990 میلادی نظریه فوق را تغییر داد. یكی از آنها خلق سازمان NIH یا National Institute of Health یا موسسه ملی سلامت بود، جاییكه پیشنهادات حقیقی جهت به كار گیری و پیشبرد متدهای شبه علمی در مورد طب مكمل مطرح گردید و هزینه‌هایی نیز جهت این مهم صورت پذیرفت.

مورد دوم، تاسیس ارگان Dietary Supplement and Health Education Act یا (DSHEA) بود كه بر روی محصولات غیر دارویی كار می‌كرد.

تلفیق این دو واقعه و توسعه شبكه‌های اینترنتی دنیا را به سمت انفجاری عظیم در مورد ترویج و تحقیق طب مكمل ( CAM) رهنمون ساخته است.

در سال 2002 مركز ملی طب مكمل و جایگزین (NCCAM)، موسسه طب (Institute of Medicine) را جهت تحقیق در مورد استفاده از درمانهای CAM كه توسط دولت آمریكا حمایت می‌شد، برگزید تا چارچوب و خط مشی تحقیقات در مورد طب مكمل (CAM) را مشخص نماید.

شروع تحقیقات جهت پاسخ به این سؤال بود: "آنچه كه بیماران و حرف پزشكی لازم است جهت اتخاذ یك تصمیم خوب درباره استفاده از سیستم CAM در مورد مقوله سلامت بدانند."  1

ارتقای سطح سلامت انسان‌ها و افزایش میانگین طول عمر در اغلب جوامع باعث شده است كه نیازها و مطالب جدیدی در حوزه خدمات بهداشتی درمانی و توان بخشی پدید آید كه طب كلاسیك از پاسخ به این نیازها هم ناتوان است.

چالش‌های رو به بحران، محققان و متولیان نظام‌های تامین سلامت در نقاط مختلف دنیا را بر آن داشت تا خارج از قواعد طب كلاسیك به فكر رفع این قبیل معضلات سلامتی انسانها باشند و به این ترتیب بود كه از سالیان پیش پژوهشگران علوم پزشكی به ویژه در كشورهای توسعه یافته در صدد احیاء، به روز رسانی و بازسازی دستاوردهای به میراث مانده و قدیمی دانش پزشكی در تمدن‌های مختلف برآمدند و لذا دانش طب مكمل (Complementary Medicine) رونق گرفت و در نهایت با علاقه زائدالوصف محققان تربیت شده در نظام طب كلاسیك غرب مواجه شد. 2

روشها و ابزارهای تحقیق:

در تحقیقات صورت گرفته شده در آمریكا، ایجاد یك پایگاه اطلاعاتی كه بتواند چارچوبی جهت تحقیق در مورد CAM بوجود آورد، در نظر گرفته شد. در این مطالعات یك پرسشنامه اینترنتی به صورت On-line و یك پرسشنامه هم به صورت غیراینترنتی برای اطباء، دانشجویان و حرف مربوطه كه عضو شبكه تحقیق و آموزش CAM آلبرتا و كانادا بودند، پست گردید. اكثریت سوالات تحقیق در مورد ضوابط ارزیابی مقیاسهای صحیح طب مكمل، روشهای حصول نتیجه، حوزه‌های حصول نتیجه و آنالیزهای كمی و كیفی تشریحی بود.

حدود 164 بررسی دریافت گردید و این تحقیقات، چارچوب اولیه را كه شامل تمام اجزاء مربوط به حصول نتیجه ناشی از شفابخشی با طب مكمل و جایگزین بود، فراهم آورد. این مطالعات، پایه‌ای برای بررسی‌های CAM جامع‌تر بود و گسترش روزافزون روشهای تحقیق و حصول نتیجه را فراهم ساخت. 3  

همچنین طی مطالعات صورت گرفته در انگلستان در مورد طب مكمل از حیث صرفه‌جویی اقتصادی، مقرون به صرفه بودن اكثر این روشها تحقیق شده و داده‌های قابل دسترس بیانگر Cost Effective بودن این روشها می‌باشد، هرچند كه مطالعات آینده‌نگر و تحقیقی بیشتری مبنی بر این مقوله لازم می‌باشد. 4

نمونه‌هایی از تحقیقات در مورد CAM در دنیا:  

طی سالهای اخیر در كشورهای اروپایی و آمریكا، كانادا، استرالیا، آسیای جنوب شرق، ژاپن، چین، تایلند و بسیاری دیگر از كشورهای جهان درمانهای مكمل رواج زیادی پیدا كرده است و هر كه دوره‌های آموزشی مربوطه را طی كرده باشد، می‌تواند به درمان بپردازد و مراكز درمانی متعددی در آن كشورها برای Reflexology، Naturopathy، Osteopathy، Herbalogy، Chiropractic، طب سوزنی، Guided Imagery، Healing و غیره وجود دارد كه به مردم كمك می‌كند تا وقتی كه طب كلاسیك نتواند به آنها كمك نماید، از درمانهای طب مكمل و جایگزین استفاده نمایند. 2
در این جا لازم است به ذكر چند نمونه تحقیقی در مورد CAM در دنیا اشاره گردد:
 
*: تحقیق 1:

در حدود 30 سال قبل، یكپارچگی طب مكمل در مراقبت از سرطان جایگاهی نداشت ولی امروزه یك گستره عظیم و كلی از تكنیك‌ها و روشهای طب مكمل و جایگزین به صورت یكپارچه جهت مدیریت در درمان سرطان كه اغلب برای بیماران مفید می‌باشد، پیاده شده است.

در مواقعی كه درمانهای كلاسیك با شكست مواجه می‌شوند و یا به سبب عوارض جانبی غیرقابل تحمل می‌گردند، طب مكمل بهترین گزینه خواهد بود. مطالعه انجام شده بیانگر لزوم این مقوله بوده همانطور كه كارشناسان حرفه پزشكی آموزشهای لازمه را دیده و جهت مدیریت این بیماران به كار برده‌اند.

در عین حال در مدیریت خصوصاً سرطانهای پیشرفته، به منظور ایجاد تعادل بین ترس درباره عوارض جانبی داروها و تداخلات دارویی از یك طرف، و از طرف دیگر اهمیت راحتی و لذت بیمار از زندگی برای روزهایی كه در پیش خواهد داشت، استفاده از طب مكمل لازم بوده و هم اكنون در حال انجام می‌باشد. 5
 
*: تحقیق 2:

اگرچه تك‌تك افراد منحصراً در حال استفاده از طب مكمل و جایگزین و نیز درمانهای غیرپزشكی جهت كمك به مدیریت در درمان بعضی بیماریها مثل آسم می‌باشند، ولی دستورالعمل مشخصی برای استفاده از CAM در آسم وجود ندارد. این مقاله بر آن شده است تا تحقیقات اخیر مبنی بر این مهم را ارائه نماید. در مطالعات صورت پذیرفته در مدیریت درمان آسم با طب مكمل، به طور آماری و معنی داری، CAM می‌تواند سبب ارتقاء و افزایش در كیفیت زندگی بیماران آسماتیك گردد. همچنین از حیث عملكرد سیستم ریوی، تنفسی و سیستم ایمنی در جمعیت آسماتیك‌هایی كه تحت درمان CAM بودند، بهبودی‌هایی حادث گردید.

لذا با توجه به بیش از 15 تحقیق انجام شده در این مقوله، تحقیقات بیشتر در اقصی نقاط جهان در حال انجام است. 6 
 
*: تحقیق 3:

تحقیقات زیادی در مورد استفاده از طب مكمل و جایگزین در اختلالات استرسی ناشی از جراحات و ضربه (Post-Traumatic) انجام شده است. یكی از مهمترین مطالعات انجام گرفته بر روی افراد ویتنامی بوده كه شامل تحقیق بر روی این افراد جهت بازگشت به محیط كاری و نگهداری شغلشان پس از جنگ بود كه بیانگر درمان موثر با CAM در اختلالات استرسی Post-Traumatic بود.

همچنین تحقیقات دیگری بر روی این افراد در زمینه هیپرتانسون (بیش فشاری خون)، عملكرد سیستم عصبی، بهبود سیستم مغزی و... انجام شده و در حال انجام می‌باشد كه نتایج موفقیت آمیزی در بر داشته است. 7 
  

نتیجه گیری:

دانش پزشكی قدمتی به درازای تاریخ خلق بشر در این كره خاكی دارد. از زمانی كه نوع انسان پا به عرصه حیات گذاشت، درد و رنج و بیماری و مرگ و دارو و درمان هم همراه او بوده است. تمدن‌های مختلف بشری هر یك به فراخور زمان و مكان و غنای خویش، در حوزه دانش پزشكی اعم از درمانهای كلاسیك و درمانهای غیرپزشكی (CAM)، دستاوردهایی را برای نسل‌های پس از خویش به ارمغان گذاشته‌اند.

امروزه و در آغاز هزاره سوم میلادی، اگرچه دانش طب كلاسیك ممكن است جوابگوی برخی از نیازها و مطالبات بهداشتی درمانی انسان‌ها باشد ولی با این وجود طب كلاسیك برای برخی از مشكلات قدیمی و حتی جدید تهدید كننده سلامت بشر، نسخه شفابخشی ندارد. 2

با توجه به مطالب ذكر شده در این مقاله و مطالعات و تحقیقات انجام پذیرفته در كل دنیا، به نظر می‌رسد در كشور ما ایران نیز با توجه به غنای فرهنگی و پیشرفتهای روز افزون در علم پزشكی، تحقیقات  گسترده در مورد روشهای درمان با طب مكمل خصوصاً در شاخه فرا درمانی، ضرورت داشته باشد.

لذا با توجه به داشتن تمامی امكانات و تواناییهای موجود در كشور از حیث تحقیق و مطالعه در مورد طب مكمل، جای خالی این مهم كاملاً به چشم می‌خورد همانطور كه پدر علم پزشكی ایران، ابو علی سینا فرمودند:

 
"تا بدانجا رسـید دانش‌ من‌             كـه‌ بدانـم‌ همی‌ كه‌ نادانم"
 

منابع: